Devletin hiç şüphesiz tek bir tanımı bulunmamaktadır. Zamana ve mekana göre insanlarda devletin çağrıştırdığı anlam değişmektedir. Devlet mefhumu uluslararası hukukçular ve hukuk felsefecileri için ayrı bir anlam, siyaset felsefecileri için ayrı bir anlam, sosyal bilimciler için ayrı bir anlam, siyasetçiler için ayrı bir anlam ifade etmektedir. Bu kavram kimi zaman siyasetle, kimi zaman da –özellikle 19. yüzyılda- hukukla özdeşleştirilebilen bir kavramdır. Öyle ki siyaset denince akla devlet ve iktidar, devlet denince de akla siyaset ve hukuk gelebilmektedir. Devlet kelimesi farklı dillerde farklı etimolojik kökenlere, dolayısıyla farklı algılanma biçimlerine de sahiptir.
Bir kavramın etimolojik kökenlerine bakmak o kavramla ilgili bir şeyler öğrenebilmek için iyi bir aşama niteliğindedir. Devlet kelimesinin etimolojik kökenine bakılacak olursa devlet kelimesi Arapçada “devle” kelimesinden alınıp Türkçe lügata katılmış olan ve “Tedavül eden” anlamına gelen bir kavramdır (Gözler, 2017, s. 5.). Tedavül kavramı ise elden ele değişimi, el değiştirmeyi, dolaşımı, dönüşümü, çevirimi, değişimi, devir ve döngüyü ifade etmektedir. Örnek verilecek olursa bir kalemin tedavülden kaldırılması o kalemin takasının, alışverişinin, elden ele değişiminin, el değiştirmesinin, piyasadaki dolaşımının artık yasaklanması anlamına gelebilmektedir. Ali Fuat Başgil’e göre devlet, “tıpkı bir altın top gibi, elden ele geçen ve en kuvvetlinin zapt ve inhisarına giren ikbal, nüfuz ve iktidardır.” (Başgil, 1960, s. 126.). Devlet kelimesinin kullanıldığı toplumlarda Ali Fuat Başgil’in devlet tanımlamasından yola çıkılacak olursa devletin, kamu hizmetini yürütmekten başka bir anlama gelmediğini toplum bilmemekte, devlete nail olmanın kuralları varsa bile bu kurallar da bilinmemekte veya umursanmamakta, dolayısıyla “talih kuşu”, “devlet kuşu” tesadüfi bir şekilde birinden başka birine konmakta, bu sayede iktidar el değiştirmektedir (Gözler, 2017, s. 7.).
Devlet kelimesinin başka dillerde de birtakım karşılıkları bulunmaktadır. Kimi Batı dillerinde “State”, “Staat” olarak kullanılan bu kavram içerisindeki –st eki o kavrama sabitlik, durağanlık anlamı katmaktadır (Gözler, 2017, s. 6.). Bu durum “constitution (anayasa)”, “stadium (stadyum”, “stability (istikrar)” gibi kavramlarda da görünmekte, “-st” ibaresi bu kavramlara müesseslik, yerleşiklik, kurulu olma anlamlarını kazandırmaktadır. Burada oryantalist anlatının tam tersi görülmektedir. Nitekim kelime köklerine göre devlet kelimesinin algılanışına bakılacak olursa durağanlık Batı’da, dinamizm ise Doğu’da bulunmaktadır. Tabi durağanlık kavramı bir düzen ve yerleşiklik anlamında, dinamizm ise istikrarsızlık, iktidarda ani el değiştirme durumları gibi okunursa Oryantalist anlatının “Doğu” kavramına yüklediği keyfiyet, tarihsizlik, medeniyetsizlik, kültürsüzlük olarak da değerlendirilebilir. Nitekim Ali Fuat Başgil’in devlet tanımında da kuralsız, tesadüfi, keyfi bir şekilde iktidar değişikliği görünmekte, müesses nizamın, yerleşikliğin sağlanamadığı kastedilmektedir.
State kavramı devletten başka anlamlara da gelmektedir. Durum, eyalet gibi kavramlar da state kelimesinin karşılıklarıdır. State kelimesi bir fiil olarak da kullanılabilmekte ve türetilebilmektedir. Fiil olarak kullanıldığında belirtmek, statement olarak türetildiğinde beyan olarak tercüme edilebilmektedir. Bu açıdan bakıldığında “state” kavramının aslında bir şeyleri bilmek, beyan yolu ile sınırlarını çizmek, o şeyi yerleşik hale getirmek, belirlemek veya tanımlamak gibi özelliklerinin olduğu söylenebilir.
Devlet kavramının Bulgaristan’daki karşılığı “Dırjava” olup bu durum Boşnakça, Sırpça, Slovence, Hırvatça ve Makedonca gibi dillerde de benzer şekillerde kullanılmaktadır. Bu kavram ülke ve mülk kavramlarına karşılık gelebilmektedir. Devlet bu dillerde sahip olunan, üzerinde hakimiyet kurulan şeydir. Dolayısıyla sahip olmak, üzerinde hakimiyet kurmak için verilen mücadeleler de meşrudur (Gözler, 2017, s. 43.).
Devlet kavramının Rusçadaki karşılığı ise “Gosudartsvo”dur. Bu kavram “Gospodar” kelimesinden türemektedir. Gospodar kavramı bey kelimesi olarak tercüme edilebilir. Gosudartsvo ise bu durumda beylik anlamına gelmektedir. Bu örnekte bey ve devlet özdeşleşmiştir. Bey ne kadar güçlü ise beylik ve dolayısıyla devlet de o kadar güçlü olarak algılanmaktadır (Gözler, 2017, s. 43-44). Hükümdar, iktidarın vücut bulmuş halidir ve tüm güçler omda toplanmaktadır. Toplum bu durumda pasif bir özne olarak yukarıdan aşağıya, tepeden inme modellerle inşa edilebilir ve yöneticinin mutlak ve keyfi yönetimi esastır.
Antik Yunan’da “polis” ifadesi şehir, yurt ve devlet anlamına gelmektedir. Bu kavram aynı zamanda politika kelimesinin kökünü oluşturmaktadır. Politika, Aristoteles gibi yazarlar için polisin idari işleri anlamına gelmektedir. Kemal Gözler için de devlet kamu hizmetlerinin yürütüldüğü yerden ibarettir (Gözler, 2017, s. 7.). Antik Yunan’da polis politikanın kökeni olduğuna ve politika, polisin idari işleri olarak görüldüğüne göre siyaset ve devlet kavramları bu noktada içi içe geçmekte, bir bakıma özdeşleşmektedir.
Devlet kavramının farklı dillerdeki etimolojik kökenlerine bakıldığında oryantalist bir analiz yapılabilmektedir. Ancak devlet kavramının sosyal bilimciler, siyaset felsefecileri ve uluslararası hukukçular için de birtakım anlamları bulunmaktadır.
Toplum Sözleşmecileri olarak bilinen Thomas Hobbes, John Locke ve Jean Jacques Rousseau aynı olmasa da doğa durumu denilen devlet öncesi durumla ilgili tahayyüllere sahiplerdir. Thomas Hobbes için doğa durumu herkesin herkesle savaşıdır. İnsan insanın kurdudur. İnsan özü itibariyle kötücüldür. John Locke için ise esas mesele insanın özünden ziyade insanları bir arada tutacak ortak kuralların yokluğudur. İnsanlar için bu kural ve üst otorite yokluğu beraberinde öngörülemez, belirsizliklerle dolu, acımasız, kısa vadeli, insanların dürtüleriyle hareket ettiği, deyimi yerindeyse yaşamaya değmeyecek bir hayat sunmaktadır. Jean Jacques Rousseau ise mülkiyet ve egemenlik ilişkilerine değinmiş ve modern insanı bir yerleri çitlerle kaplayan ve çitlerle kapladığı alanın mülkiyetinin sahibi olduğu konusunda diğer insanları ikna eden kişidir. Mülkiyet, eşitlik, egemenlik, cumhuriyet, genel irade gibi fikirler modern devlet anlayışına yansımıştır. Thomas Hobbes ve Machiavelli gibi isimler kendi dönemlerinin şartlarına da bağlı olarak iktidarın bir yerde toplanmasını savunurken John Locke gibi isimler parlamenter demokrasiyi, yumuşak güçler ayrılığını savunmuşlardır. Bu isimler modern siyasal düşüncelerin ve modern devlet anlatısının, devlet algısının mimarları olmuşlardır.
Max Weber’e göre devlet “meşru şiddet tekeli” olarak tanımlanabilir. Devletler nüfuslarına nüfuz eder, insanlara istemedikleri şeyleri yaptırabilir ve insanların her istediğini yapmasına engel olabilir. Bu noktada devlet güce, iktidara, otoriteye sahiptir ve bunlar da meşrudur. Ayrıca devletin diğer aktörleri, nüfusu, bunlar arasındaki ilişkileri, şiddeti kontrol etmesi, bunların sınırlarını çizmesi gerekli görülmüştür. Devlet bu noktada tekel oluşturmaktadır. Modern devlet bu tekelin kurumsallaştığı, sınırlarının belli olduğu noktadadır. Modern devlet Hobbes, Jean Bodine ve Machiavelli’deki örneklere nazaran mutlak egemenliğin bir prenste, bir “leviathan” da toplanmadığı, gücün dağılarak kurumsallaştığı, yerleşikleştiği ve sınırlandırılarak meşrulaştığı, ancak bu sınırlandırılmanın aslında devletin gücünde zayıflama anlamına gelmediği bir devlet modeli olarak düşünülebilir. Devlet kelimesinin Batı dillerindeki karşılığının “state”, “staat” gibi kavramlar olduğu önceki paragraflarda belirtilmişti. Bu ifadenin benzerine, devlet kavramının terim olarak kullanımına da Machiavelli’de rastlanır ve Machiavelli devlet için statuo (ayakta duran, heykel) ifadesini kullanmıştır. Jean Jacques Rousseau için devlet, genel iradenin yansımasıdır. Hegel için devlet, tarihin yeryüzündeki ihtişamlı yürüyüşüdür. İnsanlığın ve diyalektik ile ilerleyen tarihin gelebileceği en ileri noktadır. Bu fikir tarihin sonu tezine ve ilerlemeci tarih anlayışına benzemektedir. Lewis Henry Morgan için de devlet, ilerlemenin en son noktasıdır. Engels’e göre devlet bir gün yalnızca nostaljik bir enstrüman olarak anılacaktır. Nietzsche için mesele devletten ziyade iktidar ve güç istencidir. Kanuni Sultan Süleyman ise “Halk içerisinde muteber bir şey yok devlet gibi” derken sadece form olarak devleti değil aynı zamanda güç istencini de kast etmiştir.
Başka birtakım yazarlara bakılacak olursa Charles Tilly için devlet savaş yapandır. Carl Schmitt için ise devlet, istisna halini belirleyendir, istisnaları kalıcılaştırandır ve kabileler konfederasyonu olarak da görülebilir.
Devletin uluslararası hukuktaki tanımı ise 1933 yılında Uruguay’ın başkentinde imzalanan Devletin Hak ve Görevlerine İlişkin Montevideo Sözleşmesi’nde belirlenmiştir. Bu sözleşmeye göre devlet sabit bir ülkeye, nüfusa, ülke sınırları içerisindeki nüfusa hükmedecek tek bir hükümete ve diğer devletlerle bağımsız ilişki kurma kapasitesine sahip olan şeydir.
Antropoloji alanında Elman Service, Morton Fried, Henri Claessen ve Peter Skalnik gibi antropologların yaklaşımlarına göre devletten önce de siyasi teşekküller vardı. Bunlar sırasıyla takım, kabile ve şeflik olarak adlandırılabilir. En sonunda ise şeflikten ilkel devlete geçilmiştir. Buradan anlaşıldığı kadarıyla devlet de her zaman aynı modelde değildir ve kendi içerisinde ilkel ilksel (erken) ve modern olmak üzere 3’e ayrılır. Antropologlar insanlık tarihinin %99.8’i gibi bir süreç içerisinde devletin olmadığını düşünmektedir. Devletle ilgili olarak yapılan tartışmalardan birisi devletin zorunlu olup olmadığı üzerinedir. İnsanlık tarihinin %99.8’inde devletin olmadığı düşünülürse devlet zorunlu olmayabilir. Ancak devlet, diğer siyasi teşekküllerden ayrı kabul edilir. Devletten önceki siyasi teşekküller “doğaçlama” olarak kabul edilirken devlet ise “akıllı siyasi teşekkül” olarak kabul edilir. Devletlerden evvel 600000 siyasi otonomi varken günümüzde 200 siyasi otonomi bulunduğu iddia edilmektedir. Devleti akıllı yapan, diğer siyasi teşekküllerden ve devlet öncesi örgütlenmelerden ayıran şeyler devletin daha fazla nüfusu kontrol ediyor olması, sınıfların daha belirgin hale gelmesi, artı değerin belirginleşmesi, siyasi iktidar ve nüfus arasındaki ayrımın daha keskinleşmesi, şefliklerdeki yönetsel zorluk ve yetersizliklerin çözülmesi, eşitsizliğin artması ve tahakkümün düzenli hale gelmesi gibi özelliklerdir. Bunlardan ötürü de devlet diğer teşekküllerden daha gelişmiş kabul edilmektedir ve şeflikten devlete geçiş kaçınılmaz olarak görülmektedir. Bu da determinist bir yaklaşımdır. Öte yandan Nuerler adlı yaklaşık 2 milyon nüfuslu ve Afrikalı bir topluluk hâla bulunduğu bölgede bir devlet kurmamış ve herhangi bir devlet çatısı altında toplanmamıştır. Ama bu determinist yaklaşıma göre bu insanlar da henüz devlet kuramamıştır ve ileride bir gün devlet çatısı altında toplanacaklardır. Ayrıca pratikte kimi devletlerde yerleşik hayat denince akla gelen tarımın bulunmaması, ayrıca kimi yerlerde sembolik iktidar olarak “saray”ın bulunmaması teori için ezberleri bozar niteliktedir. Ama yamyamlık ve akraba evliliğinin sık olmadığı, ölüme göre inşa edilmiş bir düzen varsa orada devlet de vardır.
Liberalizm için devlet zorunlu kötülüktür. Devlet mümkün mertebe küçültülmelidir ve iktisat ile siyaset birbirinden bağımsız alanlar olarak kalmalı, devlet bu alana karışmamalıdır. Bu anlayışa göre toplum, insanların erdemlerinden kurulurken devlet, insanların kötü yanlarından, zayıflıklarından, korkularından ötürü kurulmuştur. Geleneksel otoritenin güçlü olduğu yerde devlet ideal, yüce, kutsal ve zorunlu olandır. Materyalizm için ise devlet bir araçtır. “Sol” için de devlet bir araçtır. Eşitsiz mücadelenin aktörler tarafından yürütüldüğü bir zemin veya alandır ve sınıflar üstü veya siyaset üstü bir varlık olarak veya siyaset ve sınıflar dışında kalan bir varlık olarak düşünülemez. İlk başta sosyalist aşamada devlet, varlığına devam eder ve işçi diktatörlüğü kurulur. Sonrasında ise komünist aşamaya geçilir ve bu aşamada devlet yıkılmış olur. Çünkü eşitsizlik ve tahakküm ilişkilerinin devam etmesi istenmez. Anarşizm ise devlet direkt kötülüktür.
Devletin tanımının yapılmasının ardından modernitenin ne demek olduğu belirlenmelidir. Çünkü devletin mevcut modeli merkezileşmiş modern hukuk devletidir. Modernite kelimesinin kökünü modern, modern kavramının kökenini ise “modo” kavramından türeyen modernus kavramı oluşturmaktadır. Bu kavram eski ile yeni arasındaki kopuşu ifade etmek, insanı köleleştirdiği düşünülen geleneklerden ve dinin etkisinden kopuşu ifade etmek için eski Pagan kültüründen Hıristiyanlığa geçen Roma’da kullanılmaya başlamış ve şu ana ait olan, çağdaş gibi kavramlara tercüme edilen bir kavramdır (Yaşar, 2011, s. 11.). Literatürde genel olarak modernite kavramı 17. yüzyıl siyasal düşünürleri, Aydınlanma felsefecileri, Sanayi Devrimi ve Fransız Devrimi ile bir arada anılsa da kimileri de moderniteyi İngiliz Devrimi’ne, Westphalia Barışı’na, hatta Machiavelli’ye kadar götürebilmektedir. Modernite denince akla genel olarak iktidarın dünyevileşmesi, gerçekleşen olayların deney ve gözlem yoluyla açıklanması, “keyfi” iktidarın sınırlandırılması, mekanik beden ve mekanik doğa anlayışı, vatandaşlık, hukuk önünde eşitlik, hukukun üstünlüğü, yargılanma hakkı, rasyonalizm, ideolojiler, hesaplanabilirlik, bürokrasinin gelişimi, kentleşme, sanayileşme, temsiliyet, özgürlük gibi temalar gelmektedir.
İktidarın dünyevileşmesinden kastedilen şey iktidarın ilaha dayandırılmaması, iktidarın meşruiyetinin kendinden menkul olmamasıdır. Ayrıca siyasal iktidarı parlamento ve anayasa ile sınırlama girişimleri, kurumsallaşma çabaları da unutulmamalıdır. “Divine Rights”, “Zillullah-ı Fîl Arz” gibi kavramlar ile meşruiyet ilişkilendirilmeyecek, laisitenin sağlanması için temeller atılacaktır. Bu noktada nedensellik bağının, neden sonuç ilişkisinin aranması rasyonalizme, akılcılığa doğru geçişe ortam hazırlamaktadır. Ancak rasyonalizm, amaç ve araç arasındaki ilişkide verimliliğin maksimize edilmeye çalışılması sadece siyasal iktidarın meşruiyetinin sınırlarını çizmesi ile sınırlı kalmayıp gündelik hayata nüfuz etmiştir. Bunun yansımaları ise bürokrasinin gelişiminde, uzmanlaşma alanlarının ve mesleklerin çeşitlenmesinde, alanların içerisinden başka uzmanlaşma alanlarının çıkmasında, organizmacı toplum anlayışında, bilgi edinme ihtiyacında, matbaa kullanımının artışında, insan ve doğa arasındaki mücadelede görülebilmektedir. Modernite pozitivizm ile, modern hukuk devleti de ulus devlet ile bir arada yürümektedir.
Pozitivizm, mekanik doğa ve mekanik insan anlayışları da modernitenin çıktıları arasında bulunmaktadır. İnsan ve doğa çözülemeyen kutsal varlıklar olmaktansa öğrenilebilen varlıklar olarak görülmüştür. İnsan bedeni ile ilgili bilgiler, hastalıklar öğrenilebilir ve öğretilebilir, doğada olup bitenler, hayvanlar arası ilişkiler, doğal afetler, bitkilerin özellikleri tespit edilebilir şeyler olarak görülmüştür. Tüm bunlara neden olan kurallar silsilesinin olduğu ve bu kurallar silsilesinin deney ve gözlemler yoluyla tespit edilebileceği, dolayısıyla insanların kendilerini doğaya karşı koruyabileceği, doğaya üstün gelebileceği, doğa üzerinde hakimiyet kurabileceği varsayılmıştır. Aynı zamanda insanların, toplumsal grupların kendi arasındaki ilişkilerin ve bu ilişkileri oluşturan kuralların da doğada olduğu gibi test edilebileceği varsayılmıştır. Bu da pozitivizmdir. “Bilmediğim herhangi bir şey benim rızam olmadan yaşıyordur” (McCarthy, 1985, 144) anlayışı da pozitivizm ve modernizmin uç noktası olarak kabul edilebilir. Tüm bu ilişkilerin araştırılması ihtiyacı ile öğrenilen verilerin işlenmesi İstatistik denilen alanın önünü açmış, gelişimine ortam hazırlamıştır. Nüfus sayımları, hastanelerin doğuşu, ulusal düzeyde sağlık hizmetlerinin oluşumu, sosyoloji bilim dalının kuruluşu, interpolün ve modern istihbarat birimlerinin oluşumu bunların çıktıları arasındadır. Devlet de karmaşık ilişkilerin eşgüdümlü yürütüldüğü bir mekanizmaya benzetilmesi açısından mekanik bir devlet anlayışı da bulunabilir (Poggi, 2019, s. 119.).
Sanayi Devrimi ve Fransız Devrimi modernite denince yine akla gelen ilk şeyler arasındadır. Eric Hobsbawm bunlara “Çifte Devrim” adını vermektedir. Sanayi Devrimi ile beraber düşük katma değerli tarımsal üretimden yüksek katma değerli sınai üretime geçiş için kentlerde nüfusa ihtiyaç duyulmuş, bu da kırdan kente göçlerde kentteki istihdamın kent için çekici faktör olmasına ortam hazırlamıştır. Bunula beraber tarım da sanayileşmeden nasibini almıştır. Doğal afetler karşısında verimliliği düşük ve maliyetli tarımsal üretim kırın itici faktörleri arasına girmiştir. Ayrıca erken sanayileşen devletler başka devletleri hammadde ve Pazar arayışı için uygun görmüş ve oraları kolonize etmiş, biz ve öteki ayrımı keskinleşmiş, Doğu ve Batı arasında düalizm kurulmuş ve Oryantalizm gelişmeye başlamıştır.
Fransız Devrimi ile beraber ise kraliyet ordusu yerine ulusal ordu, vatandaş orduları, krala hizmet yerine ulusa ve devlete üstün hizmet madalyaları ön plana çıkmıştır. Fransız Devrimi ile beraber ulusal kimlik inşası da devletlerin merkezine yerleşmiş, ayrıca dini takvimlerin, ay ve gün adlarının yerini ulusu inşa eden ve daha dünyevi görülebilecek isimler almıştır. Bu noktada ulus, devleti değil devlet, ulusu inşa etmektedir ve ulusal kimliğin oluşumu konusunda kendisini diğerlerinden ayırt edecek unsurları belirlemeye ve bunları tebaa konumundan vatandaş konumuna gelen nüfusa benimsetmeye çalışmaktadır. Vatandaşlık, hem modernite öncesi ile moderniteyi ayıran, hem de Norberto Bobbio’nun araştırmalarında sağı ve solu ayıran eşitlik anlayışının bir yansımasıdır. Bu eşitlik ise hukuk önünde eşitlik düzeyindedir. Devlet ve birey arasındaki ilişkiler dikey iken hukuk önünde eşitlik ilkesine bağlı olarak vatandaşlar arası ilişkiler yataydır (Poggi, 2019, s. 116.). Pratiğe bakıldığında ise devlet insanların eşitsiz bir şekilde mücadele ettiği bir zemindir. Sınıflardan, insanlardan ve siyasetten azade değildir. Tarihi aşan bir “kurucu” da değildir. Kökleri semada görülen ve bir tarih üstü bir karizmaya sahip olan devlet kimilerine çiçeklerini ve meyvelerini verirken kimilerine ise acı ve zehirli meyveler de verebilmektedir (Argın, 2009, s. 84-85.). Dengeyi oluşturan 2 veya çok sayıda kutup birbiriyle eş güçte değildir. Dolayısıyla ne devlet pasiftir ne de insanlar. Ayrıca disiplin ve kamusal alanın düzenlenmesi, kontrolü modern devletin hukukun üstünlüğü ilkesi açısından önemsediği konular arasındadır. Bunlar da vatandaş kimliğinin inşasına katkıda bulunmaktadır.
Moderniteyle beraber hak, özgürlük ve temsiliyet konuları da tartışılmaya başlamış, ulusal meclislerde önce sadece vergi verebilen, köle olmayan, mülk sahibi erkekler, ruhban sınıfı ve soylular bulunurken sonradan evvela kadro partileri parlamento içerisinde kurulmuş, bu sırada parlamento dışı temsil organları arasına sendikalar katılmış, 20. yüzyılın 2. yarısından itibaren ise parlamento dışında kurulan ideolojik kitle partileri hükümetlere geliş, kölelik kademe kademe kaldırılmış, bu sürece kadar ise kadın, azınlık ve çocuk haklarında gelişmeler yaşanmış, meclis içerisinde temsil edilenler çeşitlenmiştir. Demokrasi artık radikal görülen bir şeyden ziyade hegemonik bir rejim olmuştur. Ancak liberal demokrasilerin meşruiyeti bugün de 2 savaş arası dönemde olduğu gibi sorgulanmaktadır.
Kısaca bakıldığında ani, keyfi ve ayni vergi yerine nakdi ve düzenli vergi toplamak, ulusal bir meclis ile tüm toplumun temsiliyetini sağlamak konusunda aşama kaydetmek, tebaa yerine vatandaşlık ve sivilite, savaştan savaşa askerlik yerine düzenli askerlik, kraliyet orduları yerine ulusal ordular, krala hizmet madalyaları yerine devlete üstün hizmet madalyaları, yönetmeden yönetmek yerine pozitivist bir anlayış benimseyerek, kılcallaşarak, vatandaş hakkında veri toplayarak, istatistik hazırlayarak, nüfus sayımı yaparak, merkezileşerek yönetmek, siyaseten katl yerine yargı yoluyla cezalandırmalar ve hapishanelerin doğuşu, şifacılar yoluyla sağlık hizmeti yerine devlet elinden sağlık hizmeti, dini eğitim ve cemaat eğitimi yerine, ulusal ve laik eğitim modern devletin alamet-i farıkalarındandır.
Tüm bunlardan sonra içinde yaşadığımız dönem merkeze alınacak olursa devlet müdahale kapasitesi ile iştigaldir. Bu konuda devletin en somutlaştığı, idea olarak devlete en çok yaklaştığı hali pratikte modern, merkezileşmiş, laik, sosyal hukuk devletidir. Bu da 2. Dünya Savaşı ile 1980’ler arasındaki devletlere tekabül etmektedir. Sigorta, emeklilik, sosyal hak ve güvenceler, ilerlemeci vergilendirme sistemi, nüfusu artırmaya yönelik politikalar vb. genel olarak bu 2. Dünya Savaşı ile 1980’ler arasında kendini göstermiştir. Sermaye sınıfının taviz verdiği bir dönemde devlet kendisine rakip olabilecek en güçlü aktörden daha güçlü konumdadır. Çöplüğünde öten horoz gibidir. Kurumlar üstü kurum, meşru şiddet tekeli gibi özelliklerini 2. Dünya Savaşı ile 1980 arasında göstermiştir devlet. Devletin ekonomiye kamu yararı adına en çok müdahalede bulunduğu ve sermaye sınıfına taviz verdirdiği dönem kabaca 2. Dünya Savaşı ve 1980 arası süreçte yaşanmıştır.
Kaynakça
Gözler, K. (2017)“’Devlet’ Kelimesi Üzerine Bir Deneme”, Türkiye Günlüğü, Sayı 129, , s.5-9
Gözler, K. (2017). Devlet Kelimesi Üzerine 2. Deneme, ‘Mülk’, ‘Dırjava’ ve ‘Gosudarstvo’ Kelimeleri Hakkında Bazı Düşünceler”, Türkiye Günlüğü, Sayı 130, , s.41-45. (http://www.anayasa.gen.tr/devlet-kelimesi-ikinci-deneme.pdf).
MCCARTHY, Cormac, Blood Meridian, Pdf corner, 1 Baskı, 1985.
Poggi, G. (2019). Modern Devletin Gelişimi Sosyolojik Bir Yaklaşım, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
